αρχείο ειδήσεων
γνώμες
αρχείο
βίντεο
βιβλιοθήκη
σύνδεσμοι
Κείμενο του DENIS DUCLOS *
Δημοσιεύτηκε στην ελληνική έκδοση της Le Monde diplomatique, 27/10/2009
Πριν από 26 χρόνια έκανε την εμφάνισή της μια νέα πανδημία, πρωτοφανής για τον άνθρωπο: το AIDS. Από τότε σημειώθηκαν τουλάχιστον τέσσερις μεγάλοι συναγερμοί, με τελευταίο αυτόν για τη γρίπη που αποκαλούμε «Α» (Η1Ν1)(1).
Οι ασθένειες αυτές παρουσιάζουν αρκετά κοινά σημεία. Κατ' αρχήν οφείλονται είτε σε άγνωστους έως τώρα φορείς (όπως ο ιός HIV που προκαλεί το AIDS ή η πρωτεΐνη πρίον, στην οποία οφείλεται η σπογγώδης εγκεφαλοπάθεια των βοοειδών, η γνωστή ως «ασθένεια των τρελών αγελάδων»), είτε σε ξαφνικές μεταλλάξεις γνωστών ιών.
Επίσης, προέρχονται από επιζωοτίες (εξάπλωση ζωικών ασθενειών) και, τέλος, οφείλονται στην υπερπήδηση του ανοσοποιητικού φραγμού και στο γεγονός ότι μεταδίδονται από άνθρωπο σε άνθρωπο.
Βέβαια, παρουσιάζουν και σημαντικές διαφορές: Από το 1983, το AIDS έχει σκοτώσει 25 εκατομμύρια άτομα (τα δύο τρίτα στην υποσαχάρια Αφρική). Συγκριτικά, από το 1996, η ανθρώπινη παραλλαγή της σπογγώδους εγκεφαλοπάθειας των βοοειδών(2) επέφερε 214 θανάτους (οι 168 στο Ηνωμένο Βασίλειο). Μεταξύ 2003 και 2009, το οξύ αναπνευστικό σύνδρομο (SARS) προκάλεσε 916 θανάτους (η μεγάλη πλειονότητά τους στη νοτιοανατολική Ασία), ενώ μέχρι το τέλος του 2008 η γρίπη των πουλερικών αποδείχθηκε μοιραία για 248 άτομα (το 80% και πάλι από την Ασία).
Οσο για τη γρίπη Α, η οποία σήμερα έχει εξαπλωθεί σε ολόκληρο τον πλανήτη και η οποία προέρχεται από τους χοίρους, όπως και όλες οι πανδημίες γρίπης στο παρελθόν, της αποδίδονται «μονάχα» 1.250 θάνατοι (και μάλιστα χωρίς βεβαιότητα) σε διάστημα οκτώ μηνών.
Ο αριθμός είναι μικρότερος από τον ετήσιο μέσο όρο των θυμάτων της κοινής εποχικής γρίπης (300.000 θάνατοι σε ολόκληρο τον κόσμο). Αλλά το συγκεκριμένο γεγονός δεν μας επιτρέπει να προβλέψουμε τη θνητότητά της τον χειμώνα, καθώς ο ιός της γρίπης είναι ανθεκτικός στις χαμηλές θερμοκρασίες.
Ετσι, περάσαμε από έναν κίνδυνο ο οποίος αποδείχθηκε μαζικός και μόνιμος, σε δυνητικούς κινδύνους, διαρκώς επανερχόμενους αλλά φαινομενικά ασθενείς. Η ανατροπή συνοδεύθηκε από αλλαγή του τρόπου με τον οποίο τους αντιλαμβάνεται η κοινή γνώμη: στην περίπτωση του AIDS και της σπογγώδους εγκεφαλοπάθειας, σε πολλές χώρες η κοινή γνώμη ανησύχησε επειδή οι αρχές και όλοι οι εμπλεκόμενοι υποτίμησαν τους κινδύνους, απέκρυψαν την πραγματικότητα και προσπάθησαν να καθυστερήσουν όσο περισσότερο μπορούσαν την αποκάλυψη ενός σκανδάλου στο οποίο είχαν εμπλακεί σημαντικές προσωπικότητες(3).
Αντίθετα, στην περίπτωση του SARS, της γρίπης των πουλερικών και της γρίπης Α, παρατηρήθηκε μάλλον το αντίθετο φαινόμενο: οι υγειονομικοί θεσμοί και οι αρχές βαρύνονται με υποψίες για κινδυνολογία, για προσπάθεια περισπασμού της κοινής γνώμης από την οικονομική κρίση. Κατηγορούνται ότι προσπαθούν να αποδείξουν πως διαθέτουν ικανότητα παρέμβασης, ότι λαμβάνουν δυσανάλογα αυστηρά μέτρα πρόληψης σε σχέση με τον πραγματικό κίνδυνο και ότι προετοιμάζουν το πλαίσιο για μια παγκόσμια διαχείριση της υγείας, η οποία θα είναι ταυτόχρονα εμπορευματοποιημένη, αυταρχική και «υγιεινιστική», κυρίως μέσα από την προώθηση αμφιλεγόμενων εκστρατειών υποχρεωτικού εμβολιασμού στις φτωχές χώρες.
Το άγχος των επιδημιών
Συνεπώς, φαίνεται πως ήρθε η ώρα να αποτινάξουμε το άγχος (χωρίς να υποτιμούμε τα διακυβεύματα), για να επιχειρήσουμε να διαχωρίσουμε τις φαντασιώσεις από τον υπαρκτό κίνδυνο.
Είναι γεγονός ότι αυξάνεται ο κίνδυνος νέων επιδημιών. Σύμφωνα με Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας (ΠΟΥ), από το 1967 έχουν ανακαλυφθεί 39 παθογόνοι οργανισμοί. Επιπλέον, παρατηρείται ταχύτατη αύξηση του παγκόσμιου πληθυσμού (μέσα σε δέκα χρόνια, προστέθηκε σχεδόν ένα δισεκατομμύριο) και, κυρίως, πρωτοφανής συσσώρευση στα αστικά κέντρα: σχεδόν τέσσερα δισεκατομμύρια άτομα (περισσότερο από το 50% του παγκόσμιου πληθυσμού).
Μάλιστα, το 25% του παγκόσμιου πληθυσμού ζει στις μεγάλες πόλεις, μεγάλο μέρος του αστικού αυτού πληθυσμού ζει κάτω από το όριο της φτώχειας [ένα δισεκατομμύριο κατοικεί σε τρώγλες, 862 εκατομμύρια υπέφεραν από πείνα το 2008(4), ενώ στη διατροφή δύο δισεκατομμυρίων παρατηρείται έλλειψη πρωτεϊνών και ιχνοστοιχείων].
Τα μέσα επικοινωνίας και τα εμπορικά δίκτυα έχουν αναπτυχθεί σημαντικά, με αποτέλεσμα να εξαπλώνονται εξίσου γρήγορα οι φορείς των ασθενειών (τα κουνούπια είναι καλοί πελάτες των αεροπορικών εταιρειών). Ηδη από το 1918, είναι πολύ πιθανό ότι τη γρίπη που ονομάστηκε «ισπανική» τη μετέφερε στις ΗΠΑ από την... Κίνα ένα τάγμα του αμερικανικού στρατού.
Με πλοία, τρένα και λεωφορεία εξαπλώθηκε στις ΗΠΑ μέσα σε δεκαπέντε ημέρες, χρειάστηκαν δε μόλις δύο μήνες για τη διασπορά της στα πεδία του Α' Παγκόσμιου. Τελικά, προκάλεσε τον θάνατο 30 εκατ. ατόμων (ίσως και περισσότερων), από τους οποίους οι μισοί ήταν Ινδοί και Κινέζοι.
Κι όμως, δεν πρέπει να βυθιστούμε στην απαισιοδοξία. Οπως παρατηρεί ο ιστορικός της ιατρικής Πατρίκ Ζίλμπερμαν, «διαθέτουμε επιστημονικές γνώσεις για τους ιούς, καθώς και αντιιικά φάρμακα και εμβόλια. Τα αντιβιοτικά μάς επιτρέπουν να αντιμετωπίζουμε τις υπερλοιμώξεις. Επιπλέον, υπάρχει και η επιδημιολογική επιτήρηση που δρομολογήθηκε το 1995 και τα σχέδια αντίδρασης στην περίπτωση που ξεσπάσει κάποια επιδημία, έστω κι αν δεν είναι τελειοποιημένα(5)».
Αντίθετα απ' ό,τι συνέβαινε στις αρχές του προηγούμενου αιώνα, σήμερα, παρά το ξέσπασμα της οικονομικής κρίσης, δεν παρατηρούνται πλέον οι συνεχείς λιμοκτονίες και η εξάντληση του πληθυσμού που προκαλούσαν οι μεγάλοι πόλεμοι, με αποτέλεσμα να είναι περισσότερο δύσκολο για μια λοίμωξη να καταβάλει το ανοσοποιητικό μας σύστημα. Επίσης, παρά τις σημαντικές ανισότητες που παρατηρούνται, η πλειονότητα των κατοίκων του πλανήτη έχει πρόσβαση στο τρεχούμενο νερό.
Μια ιστορική αναδρομή δείχνει ότι η σφοδρότητα των μεγάλων επιδημιών πανούκλας οι οποίες στα μέσα του 14ου αιώνα προκάλεσαν περισσότερους από 50 εκατ. νεκρούς, οφειλόταν σε ένα σύνολο παραγόντων που επιδείνωναν την κατάσταση: εξάπλωση των ζώων που ήταν φορείς της ασθένειας (ποντίκια), εξαιτίας μιας «ανθρώπινης πολιτικής» (εξοντώνονταν οι γάτες επειδή θεωρούνταν διαβολικά ζώα!), δημογραφικές πιέσεις, συγκέντρωση του πληθυσμού στις πόλεις, κακή κατάσταση της υγείας του πληθυσμού από την εξαθλίωση, γενικευμένες πολεμικές συρράξεις κ.λπ.
Ιοί νέας εποχής
Η ασθένεια, ακολουθώντας τη λογική που διέπει κάθε ζωντανό οργανισμό, κατόρθωσε να προσαρμοστεί στην εποχή της τεχνολογίας.
Η αποτελεσματικότητα των μηχανισμών της φυσικής επιλογής, που λειτουργούν από το απώτατο παρελθόν της ζωής στον πλανήτη, λειτουργεί εις βάρος μας, παρακάμπτοντας τα αντιβιοτικά και τα διάφορα άλλα επιτεύγματα της ιατρικής προόδου: Στις ΗΠΑ ένας χρυσίζων σταφυλόκοκκος στους δύο δεν υποχωρεί πλέον με τη χορήγηση ερυθρομυκίνης, μετικυλίνης, πενικιλίνης ή τετρακυκλίνης.
Το φαινόμενο καθιστά περισσότερο αβέβαια την αντιμετώπιση των παθήσεων που εκδηλώνονται στους ασθενείς μετά την προσβολή τους από τον ιό της γρίπης και απαντά εν μέρει στις σημαντικές διαφορές της «θνητότητας» του Η1Ν1 που παρατηρούνται από χώρα σε χώρα.
Συνεπώς, για να εξηγηθεί το γεγονός ότι οι ανθρώπινες στρατηγικές για την εξάλειψη των ασθενειών βρέθηκαν -απρόσμενα- αντιμέτωπες με τους μηχανισμούς προσαρμογής που έχουν αναπτύξει τα βακτήρια και οι ιοί εδώ και δισεκατομμύρια χρόνια(6), δεν χρειάζεται να καταφύγουμε σε κάποια θεωρία συνωμοσίας (όπως, για παράδειγμα, εκείνη που καταλογίζει δολοφονικές προθέσεις στους θεσμούς που ευνοούν και οργανώνουν τους εμβολιασμούς). Μονάχα πρόσφατα τέθηκε κάποιος φραγμός -κι αυτός συχνά πολύ πιο θεωρητικός παρά πραγματικός- στην «πείνα» της κοινής γνώμης για αντιβιοτικά, στην οποία συνέβαλαν στο παρελθόν κυρίως οι ίδιοι οι γιατροί.
Για να συνειδητοποιήσουμε την αναγκαιότητα να δημιουργηθούν πολύ πιο εξειδικευμένες μορφές δράσης κατά των παθογόνων οργανισμών, χρειάστηκε να βρεθούμε αντιμέτωποι με την αύξηση της αντίστασής τους στις θεραπείες. Τώρα, έχει έρθει η σειρά του ανθρώπου να αντιμετωπίσει αυτήν την πρόκληση, είτε με την επιστροφή στον εμβολιασμό (ο οποίος δεν επηρεάζεται από την αντίσταση των παθογόνων οργανισμών καθώς αυτός ενισχύει την άμυνα του οργανισμού), είτε με το πέρασμα σε θεραπείες που στηρίζονται στη γενετική.
Οσον αφορά τη γρίπη (η οποία αποτελεί αντικείμενο επιτήρησης της ΠΟΥ από την εποχή της ίδρυσής της), η συλλογιστική που οδήγησε στη δημιουργία -αποτελεσματικών σε μεγάλο βαθμό- εμβολίων έχει λάβει υπόψη την ικανότητα μεταλλαγής του ιού. Ετσι, πολλοί αξιόπιστοι ειδικοί θεωρούν ότι ο πραγματικός κίνδυνος των μορφών γρίπης που βγαίνουν από το «ασιατικό χωνευτήρι» (μια μεγάλη περιοχή του πλανήτη όπου ένας πυκνός αγροτικός πληθυσμός κατοικεί υπερβολικά κοντά σε μονάδες πτηνοτροφείων και χοιροτροφείων) έγκειται στο ενδεχόμενο του συνδυασμού των γενετικών χαρακτηριστικών του Η1Ν1 (υψηλή μολυσματικότητα, χαμηλή θνησιμότητα) και του Η5Ν1 (χαμηλή μολυσματικότητα, υψηλή θνησιμότητα).
Η πιθανότητα να συμβεί κάτι τέτοιο είναι μικρή, ωστόσο, σε αυτήν την περίπτωση υπάρχει ο κίνδυνος (χωρίς όμως αυτό να είναι βέβαιο) να γίνει συνδυασμός χαρακτηριστικών που θα οδηγήσει σε μια ιδιαίτερα υψηλή θνησιμότητα για πολύ μεγάλο αριθμό ατόμων, ιδιαίτερα στους πληθυσμούς της ΝΑ Ασίας.
Συνεπώς, μπορούμε να κατανοήσουμε την ολοένα μεγαλύτερη ανησυχία, τόσο των κρατών, που το πρωταρχικό καθήκον τους είναι η προστασία του πληθυσμού τους, όσο και των διεθνών θεσμών που επαγρυπνούν για την ταχύτατη κυκλοφορία των ασθενειών (ανά πάσα στιγμή, πετάνε 5.000 αεροσκάφη σε διεθνείς πτήσεις, εκατοντάδες εκατομμύρια παιδιά συνωστίζονται στα σχολεία...)
Ετσι, στο εξής, για να είμαστε σε θέση να αντιμετωπίσουμε μια επιδημία που οφείλεται σε κάποιο βακτήριο, σε μια γρίπη ή σε μια καταρροή που έχει λάβει επικίνδυνες διαστάσεις, πρέπει χωρίς αμφιβολία να θεσπιστεί ένα σύνολο περιορισμών: καραντίνες και κλείσιμο συνόρων, απαγορεύσεις συνάθροισης, «κατ' οίκον περιορισμός», υποχρεωτική χορήγηση θεραπείας κ.λπ. Στη Δύση, οι πληθυσμοί δεν είναι πλέον εξοικειωμένοι με τα μαζικά καταναγκαστικά μέτρα και έχουν την τάση να εκλαμβάνουν κάθε μέτρο που ρυθμίζει συλλογικά τις ατομικές συμπεριφορές ως προσβολή των ατομικών ελευθεριών τους.
Δύσκολη η πρόληψη
Υπάρχει και μια άλλη διάσταση του προβλήματος: Απ' ό,τι φαίνεται, οι κυβερνήσεις έχουν περιορισμένες δυνατότητες να επιβραδύνουν ορισμένες καταστάσεις που ευνοούν την ανάδυση των νέων ασθενειών, ενώ έχουν περισσότερες δυνατότητες να παρέμβουν εκ των υστέρων, πραγματοποιώντας ελέγχους και εμβολιασμούς, είτε σε εθελοντική, είτε σε υποχρεωτική βάση.
Αυτή η σχετική ανικανότητά τους να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα στη ρίζα του δεν είναι σημερινό φαινόμενο: οι ευρωπαϊκές ή οι αμερικανικές αρχές δεν ήταν σε θέση να ελέγξουν όλες τις παραμέτρους των τεχνικών με τις οποίες παράγονταν προϊόντα αίματος για τις μεταγγίσεις, με αποτέλεσμα -όπως γνωρίζουμε- αυτά να συμβάλουν στην εξάπλωση του AIDS.
Εξάλλου, αποδείχθηκαν εξίσου αναποτελεσματικές στο ζήτημα του ελέγχου στη χρήση αλεύρων ζωικής προέλευσης στις ζωοτροφές: η κατανάλωσή τους από τα βοοειδή είχε ως αποτέλεσμα να περάσει στον οργανισμό τους το πρίον, το οποίο πιθανότατα προερχόταν από άλλα είδη.
Οι τρεις τελευταίοι μεγάλοι υγειονομικοί συναγερμοί αποδόθηκαν στην ανάπτυξη της υπερεντατικής, βιομηχανικού τύπου πτηνοτροφίας και χοιροτροφίας, τόσο στην Κίνα, στο Μεξικό ή στη Μαλαισία όσο και σε μερικές αποκαλούμενες «ανεπτυγμένες χώρες», αλλά δεν ακολούθησαν οι απαιτούμενες πρακτικές προφύλαξης(7).
Ο οργανισμός του χοίρου (ή του αγριόχοιρου, του οποίου οι πληθυσμοί αυξάνονται ραγδαία σε χώρες όπως η Γαλλία) διαθέτει υποδοχείς οι οποίοι μπορούν να συλλάβουν τους ιούς των ανθρώπων και των πτηνών, με αποτέλεσμα να χρησιμεύει ως το χωνευτήρι και για τους δύο.
Οι πανδημίες γρίπης που οφείλονταν σε μετάλλαξη της γρίπης των πτηνών του 1957 (Α/Η2Ν2) και του 1968 (Α/Η3Ν2) προκάλεσαν 1.500.000 νεκρούς [εκ των οποίων 32.000 στη Γαλλία, χωρίς να προκληθεί ιδιαίτερος σάλος, αν και επρόκειτο για αριθμό διπλάσιο από εκείνον που προκάλεσε ο καύσωνας του 2003(8), που θεωρήθηκε εθνική συμφορά].
Επιπλέον, είναι πολύ πιθανό ότι το χαμηλό επίπεδο της γενικής πρόληψης και οι μεγαλύτερες πιέσεις που δημιουργεί η συμπεριφορά του κοινού, διευκολύνθηκαν από τον νεοφιλελευθερισμό και τις αντιλήψεις για λιγότερο κράτος που κυριάρχησαν από τη δεκαετία του '80.
Ο καθηγητής Μαρκ Ζαντιλινί, ειδικός στις λοιμώδεις ασθένειες και μέλος της Γαλλικής Ιατρικής Ακαδημίας, εκφράζει την αγανάκτησή του:
«Η βαρύτητα που αποδίδεται στη γρίπη Α αποτελεί απρέπεια, αν συγκριθεί με τη συνολική υγειονομική κατάσταση σε ολόκληρο τον κόσμο. Βρισκόμαστε αντιμέτωποι με μια πανδημία απρέπειας. Οταν εξετάζω την κατάσταση που επικρατεί στον πλανήτη, ντρέπομαι βλέποντας όλα όσα επιχειρούνται για να αποφύγουμε αυτή τη γρίπη για την οποία γνωρίζουμε ελάχιστα πράγματα(9)», τη στιγμή που η ελονοσία σκοτώνει ένα εκατομμύριο άτομα «μέσα σε σχεδόν πλήρη αδιαφορία».
Για να μην ξεχνάμε και ασθένειες όπως ο διαβήτης, ένας μείζων κίνδυνος τον οποίο σχεδόν αγνοεί το ευρύ κοινό: προκαλεί τέσσερα εκατομμύρια θανάτους τον χρόνο και η θνητότητά του, η οποία αποδίδεται κατά κύριο λόγο στον «σύγχρονο» τρόπο ζωής, αυξάνεται διαρκώς.
Βέβαια, όλες οι ασθένειες δεν προκαλούν τις ίδιες φοβίες, ούτε και όλοι οι πληθυσμοί υφίστανται τις ίδιες συνέπειες. Γιατί, άραγε, η γρίπη των πουλερικών και των χοίρων προκάλεσε το αυξημένο ενδιαφέρον των υγειονομικών αρχών, τη στιγμή που η απλή γαστρεντερίτιδα (είτε οφείλεται σε ιό, είτε σε βακτήριο) σκοτώνει κάθε χρόνο περισσότερα από 1.000.000 παιδιά και 600.000 ενηλίκους στις φτωχές χώρες χωρίς να συγκινεί τους λάτρεις της μεγάλης ανατριχίλας;
Αν και στη Γαλλία η ασθένεια είναι σχετικά ελαφριάς μορφής, συγκαταλέγεται, πλέον, στις επιδημίες, αφού ορισμένες μορφές της προκαλούνται από ανθεκτικά βακτήρια, ενώ άλλες από ιούς που θα μπορούσαν ίσως να υποστούν μετάλλαξη...
Εμποροι του φόβου
Η προσφυγή στον επιστημονικό λόγο και στην πολιτική υπευθυνότητα για να κινητοποιηθούν ακόμα αποτελεσματικότερα οι πληθυσμοί για την αντιμετώπιση κινδύνων οι οποίοι δεν έχουν εκδηλωθεί ακόμα και παραμένουν στο επίπεδο του πιθανού, εγκυμονεί αρνητικές συνέπειες.
Η επανάληψή του από όλα τα «μέσα διαπαιδαγώγησης» της κοινής γνώμης καταλήγει να συνδυαστεί με ένα σύνολο παραγόντων που επιτείνουν το άγχος, με αποτέλεσμα να οδηγούμαστε σε συμπεριφορές καθαρής παράνοιας.
Οι έμποροι του φόβου είναι επίσης παρόντες: «Βοήθεια, έφτασε η γρίπη!» κραύγαζε το «Sante Magazine» στις 12 Δεκεμβρίου του 2008, ενώ η διαφημιστική εκστρατεία στο Διαδίκτυο μιας εταιρείας που παράγει μάσκες επικεντρωνόταν στο παρακάτω σύνθημα: «Μην περιμένετε να είναι πλέον πολύ αργά!»
Ομως, όταν η προσοχή επικεντρώνεται υπερβολικά σε κινδύνους που παρουσιάζονται ως πραγματική «Αποκάλυψη», εντείνονται οι ανησυχίες όσων είναι πιο επιρρεπείς στη χειραγώγηση -σύμφωνα με δημοσκοπήσεις, τα χαμηλότερα κοινωνικά στρώματα φοβούνται περισσότερο τη γρίπη Α απ' ό,τι τα στελέχη επιχειρήσεων(10). Ετσι, πολλαπλασιάζονται οι κάθε είδους επιχειρηματολογίες που αποσκοπούν στην πρόκληση πανικού. Μάλιστα, στην εξάπλωσή τους συμβάλλουν (περισσότερο ή λιγότερο ανοιχτά) διάφορες σεκταριστικές ομάδες που σπεύδουν να κατηγορήσουν τους «κυρίαρχους του κόσμου» ότι επιδιώκουν να μας μεταδώσουν ασθένειες με το πρόσχημα ότι μας παρέχουν θεραπεία(11).
Στην ιστοσελίδα Solari. com, η Κάθριν Οστιν Φιτς (υφυπουργός Κατοικίας στην πρώτη κυβέρνηση του Τζορτζ Μπους) προβλέπει ότι η γρίπη και τα αντιγριπικά εμβόλια θα χρησιμοποιηθούν για τη μείωση του πληθυσμού της Γης, η αύξηση του οποίου είναι πλέον «εκτός ελέγχου», και θεωρεί αυτήν την προοπτική θλιβερή και φρικτή(12).
Ηδη από τις αρχές του 19ου αιώνα, ο εμβολιασμός -τόσο ο υποχρεωτικός όσο και ο προαιρετικός- πυροδότησε μεγάλα κύματα φόβου στα λαϊκά στρώματα. Αν και δεν χωρεί αμφιβολία ότι ο εμβολιασμός έσωσε εκατομμύρια ζωές, είχε επίσης και ιατρογενείς(13) επιπτώσεις -όπως εξάλλου και κάθε θεραπευτική αγωγή- οι οποίες πυροδότησαν κύματα τρόμου.
Σήμερα, όλα αυτά τείνουν να συνδυάζονται με τη συνολική πολιτισμική απόρριψη των συλλογικών παρεμβάσεων πάνω στο ανθρώπινο σώμα: έτσι, η εμφύτευση μικροτσίπ κάτω από το δέρμα μας έχει αναχθεί σε «σημάδι του διαβόλου», παρά το γεγονός ότι πρόκειται για σπάνια και αποδοκιμαζόμενη πρακτική(14).
Αυτό δεν εμποδίζει τη συστηματική εμφάνιση στο Ιντερνετ του συνδυασμού της άρνησης του εμβολιασμού και της εμφύτευσης μικροτσίπ, η οποία παίρνει τη μορφή της έξαλλης αντίδρασης ενάντια σε μια δαιμονική «παγκόσμια κυβέρνηση», που υποτίθεται ότι επιθυμεί να μειώσει τον πληθυσμό του πλανήτη και να υποδουλώσει τους επιζώντες, όπως, άλλωστε, προβλέπει η Αποκάλυψη του Ιωάννη(15).
Παράλογες φήμες
Σε τελική ανάλυση, ο μεγαλύτερος κίνδυνος δεν είναι πάντοτε εκείνος που φανταζόμαστε. Σε μεγάλο βαθμό συνίσταται στην εκτροπή των κοινωνιών μας προς την παρανοϊκή αναζήτηση της ασφάλειας, καθώς προηγουμένως θα έχει καταστεί αδύνατη η εφαρμογή οποιασδήποτε λογικής πολιτικής για την υγεία, με τη συναίνεση του πληθυσμού. Το γενικευμένο κλίμα δυσπιστίας εξηγεί εν μέρει τις δυσκολίες με τις οποίες βρίσκεται αντιμέτωπη η ειλικρινής ενημέρωση για όλα όσα πραγματικά συνεπάγεται μια επιδημία ή για την υγειονομική πολιτική.
Ταυτόχρονα, το πρόβλημα επιδεινώνεται από το γεγονός ότι οι δυσκολίες τροφοδοτούν με τη σειρά τους τις πλέον παράλογες φήμες. Πόσω μάλλον που η αλληλοδιαπλοκή των ζητημάτων της δημόσιας υγείας, των κοινωνικών και των οικονομικών πολιτικών, ή ακόμα και των στρατηγικών και των γεωπολιτικών διακυβευμάτων, ευνοεί τις αυταρχικές μεθοδεύσεις και την προσφυγή στη μυστικότητα.
Για όλους αυτούς τους λόγους, είναι επείγον να δώσουμε στον κόσμο όλα τα μέσα που απαιτούνται για να διαμορφώσει γνώμη πάνω σε σοβαρές βάσεις, κατανοώντας ταυτόχρονα τις αγωνίες του και τα συναισθήματά του, τα οποία δεν είναι ποτέ αναίτια. Γιατί, όσο κι αν έχουν δίκιο όσοι προτείνουν τη γρήγορη και υποχρεωτική εφαρμογή όσων προστάζει η επιστήμη, δεν μπορούν να αρνηθούν ότι οι φαντασιώσεις εμπεριέχουν και κάποια δόση αλήθειας.
Οσο η ανθρώπινη κοινωνία συμπεριφέρεται ως ένας ενιαίος χώρος για την ανάπτυξη επιδημιών των οποίων ο αριθμός αυξάνεται τόσο περισσότερο βρισκόμαστε αντιμέτωποι με την ανάδυση μιας εξουσίας η οποία ισχυρίζεται ότι εκπροσωπεί το ανθρώπινο είδος: μιας οικουμενικής βιοεξουσίας, με τη στενή έννοια του όρου που είχε διατυπώσει ο Μισέλ Φουκό(16).
Στο εξής, πρέπει να συνηθίσουμε να συνυπάρχουμε με την παρακάτω άλυτη αντίφαση: θα αποδεχθούμε τη βιολογική μας κατάσταση, ενώ ταυτόχρονα θα απαιτούμε να μας σέβονται ως πολιτικά υποκείμενα και ως άτομα, ως το ξεχωριστό ανθρώπινο ον που είναι ο καθένας μας.
Η αναγκαιότητα να υπάρξουν συμβιβασμοί ανάμεσα στις δύο αντικρουόμενες όψεις θα μας αναγκάσει να ανεχθούμε ορισμένες συνέπειες, οι οποίες σε κάποιες περιπτώσεις θα αποβούν θανάσιμες.
Για παράδειγμα, μπορούμε να αποφασίσουμε ως λαοί ότι προτιμάμε ένα ορισμένο επίπεδο νεκρών από τροχαία ατυχήματα, απορρίπτοντας την εγκατάσταση στα οχήματά μας ηλεκτρονικών συστημάτων με τα οποία θα παρακολουθείται εάν τηρούμε τον ΚΟΚ· ή να αποφασίσουμε να αψηφήσουμε την τάδε επιδημία χειμερινής γρίπης αντί να εμβολιαστούμε υποχρεωτικά.
Βιοτρομοκρατία
Ωστόσο, θα ήταν κρίμα, σχεδόν ηλίθιο, εάν -όπως συμβαίνει στη Νιγηρία- βρισκόμασταν αντιμέτωποι με τη ραγδαία επανεμφάνιση της πολιομυελίτιδας στα παιδιά, μόνο και μόνο επειδή αναπτύχθηκε μια παρανοϊκή δυσπιστία απέναντι στους «εμβολιαστές δηλητηριαστές»(17). Εξάλλου, θα ήταν εξίσου ελάχιστα λογικό να περιμένουμε παθητικά να συμβεί το ενδεχόμενο «πάντρεμα» των ιών Η5Ν1και Η1Ν1, με κίνδυνο απώλειας ενός σημαντικού μέρους του πληθυσμού μας που βρίσκεται στο άνθος της ηλικίας του.
Αντίθετα, θα μπορούσε να αναγνωριστεί το δικαίωμα της αμφισβήτησης του υποχρεωτικού χαρακτήρα του εμβολιασμού στις περιπτώσεις των ασθενειών για τις οποίες οι γνώσεις μας είναι ακόμα ατελείς ή των τεχνικών που αμφισβητούνται από τους ειδικούς.
Τέλος, όσον αφορά τις καταγγελίες ότι υπάρχει πρόθεση χειραγώγησης των ιών για να καταστούν ακόμα περισσότερο θανατηφόροι (για παράδειγμα, στο πλαίσιο της κρατικής ή της «ιδιωτικής» «βιοτρομοκρατίας»), πρέπει κατ' αρχάς να τονίσουμε τον παράλογο χαρακτήρα τους.
Οχι ότι είναι αδύνατον από τεχνική άποψη να πραγματοποιηθεί σε ένα εργαστήριο ο συνδυασμός παθογόνων ιών (εξάλλου αυτό γίνεται καθημερινά για θεραπευτικούς ή πειραματικούς λόγους), αλλά, απλούστατα, παρόμοιοι χειρισμοί έχουν ελάχιστες πιθανότητες να αποδειχθούν τόσο αποτελεσματικοί όσο οι διαδικασίες φυσικής μετάλλαξης.
Εξάλλου, συνήθως η εξάπλωση τροποποιημένων οργανισμών που οφείλεται σε ατύχημα «σβήνει» όταν αυτοί βρίσκονται αντιμέτωποι με το περιβάλλον, σχεδόν πάντα δυσμενές για τους ίδιους.
Επιπλέον, για να γίνει δυνατόν να παρασκευαστεί η ασθένεια η οποία ταιριάζει απόλυτα με τα συμφέροντα της τάδε ή της δείνα ομάδας ή κράτους τρομοκράτη, πρέπει να υπάρξει ένας αριθμός αποτυχημένων πειραμάτων που θα έχουν πραγματοποιηθεί σε φυσική κλίμακα -κάτι τέτοιο, όμως, θα τραβούσε την προσοχή των μυστικών υπηρεσιών του πλανήτη!
Το να αποδίδουμε στα στελέχη των κρατικών υπηρεσιών και των διεθνών οργανισμών σκοτεινές -ή και εγκληματικές- προθέσεις (ότι είναι συνεργοί των φαρμακευτικών εταιρειών ή ότι σχεδιάζουν μια γενοκτονία σε παγκόσμιο επίπεδο για να εξοντώσουν το μέρος του πληθυσμού που «πλεονάζει») αποτελεί όχι μόνον απόλυτο παραλογισμό, αλλά και υποδαύλιση μίσους, αν όχι έκκληση για λιντσάρισμα.
Η πλειονότητα των γιατρών, των ερευνητών και των υπαλλήλων των υπηρεσιών υγείας που εργάζονται στον δύσκολο τομέα των σύγχρονων ασθενειών είναι αφοσιωμένοι στην προστασία της υγείας του πληθυσμού και στη σωτηρία του και τιμούν το επάγγελμα που εξασκούν. Γνωρίζουν δε ότι, όταν ο πληθυσμός καταλαμβάνεται από ανορθολογικούς φόβους, είναι οι πρώτοι των οποίων κινδυνεύει η ασφάλεια.
Συνεπώς, είναι λάθος να προσεγγίσουμε τις φαντασιώσεις μονάχα ως φόβους πίσω από τους οποίους κρύβονται χρήσιμες αμφιβολίες, θεμιτές ανησυχίες ή δικαιολογημένα αισθήματα πικρίας. Πρέπει επίσης να τις αντιμετωπίζουμε μερικές φορές και ως ανομολόγητες επιθυμίες, οι οποίες με περισσή ευκολία αποδίδονται στον «εχθρό». Από αυτή την άποψη, είναι χαρακτηριστική η στάση ορισμένων μπλογκ, στα οποία καταδικάζεται με αγανάκτηση μια υποθετική πρόθεση γενοκτονίας του «δημογραφικού πλεονάσματος»(18). Μπορούμε να φανταστούμε ότι κάποιοι θα έφταναν στο σημείο να επιθυμούν μια «δημογραφική εκκαθάριση», η οποία θα προέκυπτε με φυσικό τρόπο, από μια «γερή γρίπη»;
Προβάλλονται ήδη ορισμένα επιχειρήματα: η σύγχρονη δημοκρατική Αγγλία, η «Μητέρα των Κοινοβουλίων», γεννήθηκε όντως από τη βελτίωση των κοινωνικών συνθηκών μετά την επιδημία της Μεγάλης Πανούκλας του 1350 (άνοδος του μισθού των επιζώντων, υποχώρηση της δουλοπαροικίας, μείωση της έγγειας προσόδου κ.λπ.).
Ομως, ακόμα κι αν δεν επικεντρωθούμε στον απάνθρωπο κυνισμό της, η συγκεκριμένη συλλογιστική πάσχει σε αρκετά σημεία: η απότομη μείωση του πληθυσμού θα επιδείνωνε τη σημερινή οικονομική κρίση, θα προκαλούσε πτώση της παραγωγής, της απασχόλησης και των εισοδημάτων και θα επέβαλε τη δημιουργία αυταρχικών καθεστώτων.
Θα ήταν παράλογο να αποδίδουμε έναν τέτοιο στόχο στα «καπιταλιστικά καθάρματα», τα οποία, αντίθετα, έχουν ανάγκη να τρέφονται διαρκώς με κάθε είδους οικονομική μεγέθυνση και να αποβλέπουν σε ολοένα μεγαλύτερη «ανάκαμψη».
Η επιθυμία για τη «σωτήρια» ασθένεια δεν εμφανίζεται ποτέ με το πραγματικό της πρόσωπο. Αντίθετα, αποδοκιμάζεται με μια ιερή φρίκη και αποδίδεται σε μια καρικατούρα της διεθνούς ελίτ ή των «Illuminati», αυτών των νέων τεράτων, των νέων φανταστικών κατά συρροήν δολοφόνων της παγκοσμιοποιημένης ιστορίας.
Ετσι, στις 8 Απριλίου του 2009, η αυστριακή δημοσιογράφος Τζέιν Μπουργκμάιστερ κατέθεσε μήνυση στην εισαγγελία της Βιέννης εναντίον των εταιρειών Baxter AG, Baxter International και Avir Green Hills Biotechno logy AG, «επειδή, από τον Δεκέμβριο του 2008 ώς τον Φεβρουάριο του 2009, δημιούργησαν, παρασκεύασαν και διέσπειραν στην αυστριακή επικράτεια ένα βιολογικό όπλο μαζικής καταστροφής για να προξενήσουν παγκόσμια πανδημία γρίπης των πουλερικών και για να αποκομίσουν κέρδος από αυτήν, παραβιάζοντας τη νομοθεσία για το οργανωμένο έγκλημα και τη γενοκτονία».
Στη συνέχεια δήλωσε ότι άσκησε δίωξη εναντίον ορισμένων υπευθύνων διεθνών οργανισμών και πολιτικών ηγετών, αλλά και εναντίον των «Illuminati» και της Λέσχης Bilderberg(19), «επειδή συναινούν εν γνώσει τους σε μια εκστρατεία εμβολιασμού, η οποία στην πραγματικότητα επιτρέπει τη μόλυνση των λαών με ένα "μείγμα" ιών που προέρχονται από τον χοίρο και τα πτηνά, επιδιώκοντας τον θάνατο μεγάλου αριθμού ατόμων(20)».
Η ταχύτητα με την οποία εξαπλώνονται στο Ιντερνετ οι πιο τρελές κι ανυπόστατες φήμες με τις οποίες κατηγορούνται οι πάντες, από την ΠΟΥ ώς τον Μπαράκ Ομπάμα κι από τον Ντέιβιντ Ροκφέλερ ώς τον Τζορτζ Σόρος, πυροδοτεί τη θανατερή επιθυμία που ελλοχεύει σήμερα μέσα σε κάθε άτομο που ζει σε αυτήν την καταπιεστική, επικίνδυνη, αποπροσανατολισμένη και γεμάτη αβεβαιότητα παγκόσμια κοινωνία.
Επίσης, αποτελεί την ιστορική συνέχεια των φαινομένων δημαγωγικής κινητοποίησης του παρελθόντος (τα οποία, ήδη από εκείνη την εποχή, συνδέονταν με τις επιδημίες, επιρρίπτοντας την ευθύνη στους ξένους ή στους εβραίους) και μας δίνει άλλο ένα παράδειγμα -αυτή τη φορά στην κλίμακα του Διαδικτύου- για την ικανότητα των κλασικών μέσων ενημέρωσης να ωθούν την κοινή γνώμη στον ενθουσιασμό ή στη δυσπιστία.
Οπως μας υπενθυμίζει ο Πασκάλ Φρουασάρ(21), όσον αφορά τις συνωμοσιολογικές θεωρίες, το «δικαίωμα στην αμφιβολία» είναι κάτι σημαντικό, ακόμα και «υγιές».
Ωστόσο, όταν μετατρέπεται σε υποχρέωση το να είναι κανείς τρομοκρατημένος, τότε περνάμε σε μια εντελώς διαφορετική λογική, εκείνη που χαρακτήριζε τις σκοτεινότερες εποχές της ιστορίας μας.
1) Η αιμαγλουτινίνη (ΗΑ), πρωτεΐνη του ιού της γρίπης στα πτηνά, επιτρέπει τη σύνδεσή του με το κύτταρο το οποίο έχει βάλει στόχο. Υπάρχουν 16 τύποι: Η1 έως Η16. Η νευραμινιδάση (ΝΑ) αριθμεί 9 τύπους αλλά μόνο ο Ν1 και ο Ν2 είναι παθογόνοι για τον άνθρωπο. Υπάρχουν 49 πιθανοί συνδυασμοί των ΗΑ και ΝΑ αλλά μόνο 6 είναι παθογόνοι: Η1Ν1, Η1Ν2, Η2Ν1, Η2Ν2, Η3Ν1 και Η3Ν2.
2) Συγγενεύει με την ασθένεια Creutzfeld-Jakob.
3) Στη Γαλλία, με το «σκάνδαλο του μολυσμένου αίματος» αποκαλύφθηκε ότι, την περίοδο 1984-1985, οι υπηρεσίες που ήταν αρμόδιες για τη μετάγγιση αίματος είχαν διανείμει σε αιμοφιλικούς προϊόντα μολυσμένα με τον ιό HIV, τη στιγμή που υπήρχαν ήδη τρόποι εντοπισμού των μολυσμένων παρτίδων αίματος. Ο Λοράν Φαμπιούς (πρωθυπουργός εκείνη την εποχή) και η Ζορζινά Ντιφουά (υπουργός Κοινωνικών Υποθέσεων) απαλλάχθηκαν το 1999 από την κατηγορία της ανθρωποκτονίας από αμέλεια. Και σε άλλες χώρες -και ιδίως στην Κίνα- ξέσπασαν σκάνδαλα εξαιτίας της μαζικής μόλυνσης του πληθυσμού.
4) Λόγος του Ζακ Ντιούφ, γενικού διευθυντή του Οργανισμού Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών (FAO), στην παγκόσμια διάσκεψη για τη διατροφή 2008.
5) «Grippe: 2009 n' est pas 1918»: συζήτηση με τον Patrick Zylbermann, «Le Monde», 9 Μαΐου 2009.
6) Σήμερα, παρατηρείται ανάπτυξη αντίστασης στο Tamiflu, ένα φάρμακο που περιορίζει αποτελεσματικά την εξάπλωση του ιού της γρίπης. Εξάλλου, το 2003, ολλανδική έρευνα σε 5.500 άτομα που είχαν μολυνθεί από τον HIV απέδειξε ότι εμφανίζονταν αντιστάσεις σε κάθε κατηγορία θεραπείας προτού καν αυτή εφαρμοστεί: ορισμένοι ήταν φορείς στελεχών του ιού τα οποία ήταν ήδη ανθεκτικά.
7) Κάθε πράξη η οποία προλαμβάνει την εμφάνιση μιας παθολογίας. Για παράδειγμα, το σωστό πλύσιμο των χεριών επέτρεψε να μειωθούν στο ήμισυ οι λοιμώξεις.
8) Σύμφωνα με τον επιδημιολόγο Antoine Flahaut, («Liberation», 7 Δεκεμβρίου 2005).
9) «Le Monde», 6 Αυγούστου 2009.
10) Δημοσκόπηση της εταιρείας IFOP, που δημοσιεύθηκε στην «Dimanche Ouest France» (αναφέρεται και από το «Express», Παρίσι, 1η Αυγούστου 2009).
11) Μια θεματολογία που προβάλλεται κυρίως από την ιστοσελίδα www.spreadthetruth.fr
12) Ωστόσο, υποστηρίζει επίσης ότι μια σταθεροποιημένη παγκόσμια οικονομία προϋποθέτει τη μείωση του παγκόσμιου πληθυσμού στα 500.000.000 άτομα!
13) Παθολογία που δημιουργείται από ιατρική δραστηριότητα.
14) Το μικροτσίπ που εμφυτεύεται κάτω από το δέρμα θα μπορούσε -σύμφωνα με τους υποστηρικτές του- να αποδειχθεί χρήσιμο σε περίπτωση επείγουσας εισαγωγής στο νοσοκομείο, καθώς αναφέρει την ταυτότητα του ατόμου, το ιατρικό ιστορικό του, τις αλλεργίες από τις οποίες πάσχει, τα φάρμακα που λαμβάνει κ.λπ.
15) Βλέπε τις ιστοσελίδες onnouscachetout.com, conspiration.ca, bethel-fr.com, bugbrother.com, singular ityhub.com. Υπάρχει επίσης ένας ολόκληρος γαλαξίας από tags (λέξεις κλειδιά) που συνδέουν αυτή τη θεματολογία με τη «συνωμοσία της 11ης Σεπτεμβρίου», με κατηγορίες εναντίον «εγκληματιών» ηγετών ή εναντίον του Ισραήλ κ.λπ.
16) Foucault, Michel, Ιστορία της σεξουαλικότητας: «Η δίψα της γνώσης», Αθήνα, «Κέδρος», 1978.
17) Η θεωρία της μετάδοσης του ιού του AIDS στον άνθρωπο κατά τη δημιουργία εμβολίων για την πολιομυελίτιδα στο Κονγκό αποτελεί αντικείμενο αντιπαράθεσης του Edward Hooper με την πλειονότητα των ειδικών.
18) Ιστοσελίδες www.mondialisation.ca, www.spread thetruth.fr, r-sistons.over-blog.com, solari.com κ.λπ.
19) Η Λέσχη Bilderberg είναι δίκτυο άσκησης επιρροής στο οποίο συμμετέχουν προσωπικότητες από όλες τις χώρες.
20) Φήμη η οποία διαδίδεται κυρίως από την Barbara Minton, «Journalist files charges against WHO and UN for bioterrorism and intent to commit mass murder», www.naturalnews.com, 25 Ιουνίου 2009.
21) Καθηγητής και ερευνητής στο πανεπιστήμιο Paris-VIII, συγγραφέας του «La Rumeur. Histoire et fantasmes», «Belin», Παρίσι, 2002.